R18 10

R18 07

Berlijn - Schönhauser Allee

R18 08

Bratislava - Židovský Cintorín

R18 09

Boedapest - Temetö israelska

R18 10

Praag - Starý Židovský Hřbitov

 

RELIGIEUS BEGRAVEN

 

Het levensbeschouwelijke landschap is zeer divers.
Hoe is op begraafplaatsen die levensbeschouwelijke, c.q. religieuze verscheidenheid terug te vinden?

 

RELIGIE 18: JODENDOM 1 - ALGEMEEN

 

Het Jodendom is de religie van het joodse volk
en één van de oudste monotheïstische godsdiensten
met wereldwijd ca. 15 miljoen aanhangers.

 

JOODSE BEGRAAFPLAATSEN

Al kent het Jodendom verschillende stromingen, de opvattingen over begraven, graf en begraafplaats komen veel met elkaar overeen. De ziel van de mens komt van boven, het lichaam van de aarde. Bij de dood keert de ziel terug naar zijn bron (God) en het lichaam wordt aan de aarde teruggegeven. Daarom is alleen begraven toegestaan en geen crematie. Het geloof in een wederopstanding heeft geleid tot de plicht van de eeuwige grafrust.

de begraafplaats: Beth Chaim - Huis der Levenden

Joden hebben nauwelijks voorschriften over het inrichten en onderhoud van begraafplaatsen. De voornaamste zijn: geen beplanting aanbrengen, alleen het hoogst noodzakelijk onderhoud plegen en het plaatsen van een grafsteen. Over het algemeen ziet een joodse begraafplaats er dan ook sober uit met een grote mate van uniformiteit: gelijkheid en gelijke behandeling van de dode staat voorop.

het grafteken: de matseva

Het plaatsen van een matseva op een graf is belangrijk om de plaats te markeren, zodat nabestaanden het graf kunnen bezoeken; het getuigt van weinig respect als men begraaft zonder enig kenmerk op aarde achter te laten. Na een bezoek worden vaak steentjes op de grafsteen gelegd als teken van herinnering; als je vergeten wordt ben je pas echt dood.
Er is een opmerkelijk verschil tussen twee groepen Joden in Europa: de Sefardim, vaak Portugese Israëlieten genoemd, te herkennen aan een liggende
steen en de Azjkenazim, vaak aangeduid als Hoogduitse Joden, die een staande steen plaatsen.

het grafschrift: hier ligt verborgen

Voor het traditionele joodse grafteken gelden nauwkeurige regels. Het grafschrift op de matseva is een beknopte biografie. Tussen een vaste boventekst (hier ligt verborgen) en ondertekst staat de biografie van de overledene. Op het bovendeel van de steen staan vaak symbolen: religieuze functies, de familienaam of de Davidsster. De overlijdensdatum wordt weergegeven volgens de joodse jaartelling; door er 3750 van af te trekken bereken je onze jaartelling.

 

volgende keer: Sefardim en Azjkenazim

 

 

Het volledige artikel JODENDOM 1 - ALGEMEEN is hier te lezen (PDF)

 


R24 01
Warschau - Cmentarz Żydowski

 

R24 11

Praag - Starý Židovský Hřbitov



R24 28 Terezín - Národni Hrbitov

 R24 45

Boedapest - Izraelita Temetö  


RELIGIEUS BEGRAVEN

Het levensbeschouwelijke landschap is zeer divers. 
Hoe is op begraafplaatsen die levensbeschouwelijke, c.q. religieuze verscheidenheid terug te vinden?

 RELIGIE 24: JODENDOM 7 - EUROPA 5

 Overal in Europa zijn joodse begraafplaatsen, op het platteland vaak klein en traditioneel, in de steden groter en meer geassimileerd.

JOODSE BEGRAAFPLAATSEN IN EUROPA OOST

In voormalige Oost-Europa vinden we alleen Azjkenazische joodse begraafplaatsen. De Azjkenazim trokken vanwege vervolgingen aanvankelijk vanuit Duitsland (=Azjkenaz) eerst oostwaarts en daarna weer westwaarts. Vaak bleven begraafplaatsen dan verweesd achter, zeker na de massale vernietiging van de joden in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn zeker 10.000 joodse begraafplaatsen in de Oost-Europese landen, Rusland niet meegeteld.

Tsjechië

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ca. 220.000 joden in Tsjechië, nu nog ca. 4.000. Er zijn ongeveer 1.145 joodse begraafplaatsen, waarvan het overgrote deel niet meer gebruikt wordt.
In Praag kun je het best de ontwikkeling van ruim 500 jaar joodse grafcultuur volgen aan de hand van de drie Praagse joodse begraafplaatsen: oud (1430-1787), intermezzo (1787-1890) en nieuw (1890).

Slowakije

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er zo’n 136.000 joden in Slowakije, nu nog ca. 2.500. Er zijn ongeveer 500 joodse begraafplaatsen, waarvan het overgrote deel niet meer gebruikt wordt.
In Bratislava liggen langs de Donau: de oude, waarvan het rabbideel ondergronds is geworden, en de nieuwe begraafplaats.

Polen

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ca. 3,3 miljoen joden in Polen, nu nog ca. 10.000. Er zijn ongeveer 1.500 joodse begraafplaatsen, waarvan het overgrote deel niet meer gebruikt wordt.
In Warschau ligt in de wijk Powązk een agglomeratie van een katholieke, twee protestantse, twee islamitische en een joodse begraafplaats, die met 33 ha, meer dan 250.000 graven plus een aantal massagraven met slachtoffers uit het Getto van Warschau een behoorlijk grote ruimte inneemt.

Hongarije

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ca. 800.000 joden in Hongarije, nu nog ca. 90.000. Er zijn zo’n 1.600 joodse begraafplaatsen, waarvan het overgrote deel niet meer gebruikt wordt.
De grootste joodse begraafplaats van het land ligt in Boedapest waar tot nu ca. 300.000 joden zijn begraven; er wordt nog steeds begraven. Het Holocaustmonument met alle namen neemt een prominente plaats in.

Roemenië

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ca. 1 miljoen joden in Polen, nu nog ca. 20.000. Er zijn ca. 1.200 joodse begraafplaatsen, waarvan het overgrote deel niet meer gebruikt wordt.
De ene helft van de joden werd gedeporteerd door de nazi’s en vermoord in Auschwitz en de andere helft werd onder het communistisch regime weggepest of ‘verkocht’ aan Israël.
In Alba Iulia is één van de oudste joodse begraafplaatsen in Roemenië, waar de evolutie van de joodse bevolking door de eeuwen heen goed is te zien.

Baltische Staten: Estland, Letland, Litouwen

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er 355.000 joden in de Baltische Staten (Estland 5.000, Letland 95.000, Litouwen 155.000), nu nog ca. 10.000 (Estland 1.000, Letland 7.000, Litouwen 2.000). Er zijn ca. 250 joodse begraafplaatsen, waarvan het overgrote deel niet meer gebruikt wordt.

Het volledige artikel JODENDOM 7 - EUROPA 5 is hier te lezen (PDF)



R19 1

Terezin
Menora op joodse begraafplaats

R19 5

Eindhoven
Azjkenazische begraafplaats

R19 6

Ouderkerk a/d Amstel
Sefardische begraafplaats

R19 33

Muiderberg
grootste Azjkenazische begraafplaats

RELIGIEUS BEGRAVEN

Het levensbeschouwelijke landschap is zeer divers.
Hoe is op begraafplaatsen die levensbeschouwelijke, c.q. religieuze verscheidenheid terug te vinden?

RELIGIE 19: JODENDOM 2 - SEFARDIM EN AZJKENAZIM

In het jodendom onderscheiden we twee groepen,
waarvan de oorsprong ligt in de diaspora.

DIASPORA

De verovering en verwoesting van Jeruzalem in 70 n.Chr. door de Romeinen wordt gezien als het begin van de diaspora, de verdrijving van de joden uit hun land en de verstrooiing van hen over de hele wereld.
Soms werden ze geaccepteerd, maar vaker vervolgd als moordenaars van Christus en als woekeraars. Tijdens de kruistochten vanaf 1095 werden joden in Europa vermoord, in 1290 werden ze verbannen uit Engeland, in 1394 uit Frankrijk, in 1492 uit Spanje, in 1580 uit Portugal en in 1648 vluchten ze uit Polen. De migraties die volgden op de vervolgingen bewogen zich in verschillende richtingen en kwamen voor een deel in het noorden van Europa bij elkaar. Er zijn twee stromingen te onderkennen, de Azjkenazim en de Sefardim.

VERSCHILLEN + OVEREENKOMSTEN

AZJKENAZIM SEFARDIM
De Azjkenazim of Hoogduitse joden kwamen uit Oost- en Midden-Europa.
Ze spraken Jiddisch, een mengeling van Duits, Slavisch en Hebreeuws.
De Sefardim of Portugese joden kwamen van het Iberisch Schiereiland.
Ze spraken Ladino, een mengeling van een Spaans dialect en Hebreeuws.
De naam Azjkenaz komt in de bijbel voor en is een land dat wordt gesitueerd in Oost-Europa. De naam Sefarad wordt in de bijbel gezien als de aanduiding voor Spanje.
Op het graf komt een staande grafsteen (stèle). Op het graf komt een liggende grafsteen (zerk).
Op de begraafplaats staat een metaheirgebouw,
waarin de reiniging plaatsvindt.
Op de begraafplaats staat een Rodeamentoshuis,
waarin de rouwdienst plaatsvindt.
De tekst op de steen begint met
PN (man): hier ligt begraven 
of PT (vrouw): hier ligt verborgen.
De tekst op de steen begint met
S.A. = sepultura (graf)
en eindigt met S.A.G.D.G.:
moge zijn/haar ziel de glorie genieten.
De laatste regel is heel vaak T.N.Ts.B.H.:
Moge zijn/haar ziel gebonden zijn in de bundel des levens.
Er worden symbolen afgebeeld: de functies kohen, leviet, mohel of sjofar.
De overlijdensdatum telt vanaf de schepping (getal - 3760 = onze jaartelling).

NEDERLAND

In Nederland zijn 249 joodse begraafplaatsen bewaard gebleven. Daarvan zijn er slechts vier Sefardisch: Middelburg, Rotterdam, Den Haag en Ouderkerk a/d Amstel. De Azjkenazische begraafplaatsen variëren in grootte van duizenden graftekens tot een enkele steen; de grootste ligt in Muiderberg. Op een aantal begraafplaatsen bevinden zich graven/graftekens van beide groeperingen.

 

volgende keer: Joodse begraafplaatsen in Europa

Het volledige artikel SEFARDIM EN AZJKENAZIM is hier te lezen (PDF)

Subcategorieën